Zaburzenia odżywiania u nastolatków rozwijają się często stopniowo i niezauważalnie - zarówno dla otoczenia, jak i dla samego nastolatka. Należą do najpoważniejszych zaburzeń psychicznych w tej grupie wiekowej, a bez odpowiedniej pomocy mogą prowadzić do trwałych konsekwencji zdrowotnych. Wczesne rozpoznanie objawów i szybka reakcja rodziców mają bezpośredni wpływ na skuteczność leczenia.
Czym są zaburzenia odżywiania?
Zaburzenia odżywiania to zaburzenia psychiczne, w których myśli i zachowania związane z jedzeniem, wagą i wyglądem ciała zaczynają dominować w codziennym życiu. Nie są efektem kaprysu ani chwilowej mody na odchudzanie. To poważne problemy wymagające specjalistycznej pomocy - psychologicznej, a niekiedy też psychiatrycznej.
Wbrew powszechnemu przekonaniu zaburzenia odżywiania dotykają nie tylko dziewcząt. Coraz częściej rozpoznaje się je u chłopców i u dzieci w młodszym wieku.
Jadłowstręt psychiczny (anoreksja)
Anoreksja polega na drastycznym ograniczaniu jedzenia przy silnym lęku przed przybraniem na wadze. Nastolatek z anoreksją postrzega swoje ciało w zniekształcony sposób - nawet przy bardzo niskiej wadze ciała wciąż widzi siebie jako za grubego. Konsekwencje zdrowotne mogą być bardzo poważne: zaburzenia hormonalne, osłabienie serca, zatrzymanie miesiączki, uszkodzenia kości.
Bulimia
W bulimii powtarzają się epizody niekontrolowanego objadania się, po których następują zachowania kompensacyjne - najczęściej wywoływanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających lub nadmierna aktywność fizyczna. Osoba z bulimią często ma prawidłową wagę, co znacznie utrudnia rozpoznanie problemu przez otoczenie.
Kompulsywne objadanie się
Ten typ zaburzenia polega na epizodach pochłaniania dużych ilości jedzenia bez poczucia kontroli, bez następujących po tym zachowań kompensacyjnych. Towarzyszy temu silny wstyd i poczucie winy. Kompulsywne objadanie się jest często pomijane w rozmowach o zaburzeniach odżywiania, a tymczasem dotyka wielu nastolatków i wymaga równie poważnego podejścia.
Objawy zaburzeń odżywiania u nastolatków - na co zwracać uwagę
Poniższe sygnały nie przesądzają samodzielnie o rozpoznaniu, ale kilka z nich utrzymujące się przez dłuższy czas powinno skłonić rodzica do działania:
- unikanie wspólnych posiłków lub wymówki, by jadać osobno
- drastyczne ograniczanie porcji lub wręcz przeciwnie - zjadanie bardzo dużych ilości naraz
- częste wychodzenie do łazienki tuż po posiłku
- obsesyjne komentowanie własnej wagi i sylwetki
- noszenie luźnych ubrań maskujących ciało
- ukrywanie jedzenia lub opakowań po przekąskach
- skarżenie się na ciągłe zimno, zawroty głowy lub osłabienie
- zatrzymanie miesiączki bez innej medycznej przyczyny
- drażliwość i napięcie narastające przy tematach związanych z jedzeniem
- nadmierne ćwiczenia połączone z niemożnością odpuszczenia treningu
Skąd biorą się zaburzenia odżywiania u nastolatków?
Nie ma jednej przyczyny. Zaburzenia odżywiania zawsze są wynikiem splotu kilku czynników naraz.
Emocje i cechy indywidualne
Niska samoocena, skłonność do perfekcjonizmu, trudności w regulowaniu emocji i chroniczny lęk to cechy, które często poprzedzają pojawienie się zaburzeń odżywiania. Dla wielu nastolatków kontrolowanie jedzenia staje się sposobem radzenia sobie z trudnymi uczuciami, które nie mają innego ujścia. Zaburzenia odżywiania często współwystępują z depresją i zaburzeniami lękowymi.
Presja społeczna i media
Nastolatki spędzają wiele godzin dziennie na platformach społecznościowych, gdzie wyidealizowane wizerunki ciała są stale obecne. Do tego dochodzi presja rówieśnicza, porównania i - nierzadko - doświadczenia drwin ze względu na wygląd. Ta presja rzadko bywa przez nastolatków otwarcie nazywana, ale jej wpływ jest realny.
Klimat emocjonalny w domu
Sposób, w jaki w rodzinie mówi się o jedzeniu, diecie i wyglądzie, ma znaczący wpływ na przekonania nastolatka o sobie. Podobnie ważne jest to, czy dziecko ma przestrzeń do wyrażania trudnych emocji, czy są one ignorowane lub bagatelizowane. Zaburzenia odżywiania rozwijają się częściej tam, gdzie nastolatek nie ma bezpiecznego miejsca na przeżywanie trudności.
Jak rozmawiać z nastolatkiem o problemach z jedzeniem?
Podejście do rozmowy ma ogromne znaczenie. Kilka zasad, które warto wziąć pod uwagę:
Unikaj komentarzy o wadze i wyglądzie - nawet tych pozornie pozytywnych. Powiedzenie “schudłaś, dobrze wyglądasz” może wzmacniać destrukcyjne zachowania nastolatka.
Mów o tym, co obserwujesz i co czujesz, nie o tym, co nastolatek robi lub nie robi. Zamiast “nic nie jesz” spróbuj: “Martwię się, bo widzę, że nie masz energii i rzadziej jadamy razem.”
Nie rób z posiłku pola walki i nie zmuszaj do jedzenia przy stole. Presja niemal zawsze pogłębia problem. Ważne jest danie sygnału, że jesteś gotowy wysłuchać - bez oceniania.
Zadbanie o to, by nastolatek czuł się bezpiecznie w rozmowie z rodzicem, może być pierwszym krokiem do podjęcia przez niego specjalistycznej pomocy. O tym, jak rozmawiać z dziećmi o emocjach, piszemy w osobnym artykule: Jak rozmawiać z dzieckiem o emocjach?
Kiedy skontaktować się ze specjalistą?
Jeśli obserwujesz u nastolatka kilka z wymienionych objawów przez więcej niż kilka tygodni, nie czekaj. Zaburzenia odżywiania rzadko ustępują bez pomocy - częściej się nasilają. Im wcześniej nastąpi interwencja, tym większa szansa na skuteczne leczenie.
Psycholog lub psychoterapeuta oceni, z czym mierzy się nastolatek, i zaproponuje odpowiednią formę wsparcia. W ramach psychologii dziecięcej pracujemy z nastolatkami w Grudziądzu, Lipnie i Golubiu-Dobrzyniu. Jeśli stan nastolatka wymaga oceny psychiatrycznej, pomagamy w doborze odpowiedniego specjalisty - dowiedz się, kiedy warto zgłosić się do psychiatry.
Oferujemy też wizyty online dla pacjentów, którzy potrzebują wsparcia, ale mają trudność z pojawieniem się stacjonarnie.
Dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia dostępne są świadczenia w ramach NFZ - bez skierowania.
Zapraszamy do kontaktu z Centrum Wsparcia - przyjmujemy bez skierowania:
- Grudziądz: 537 170 117
- Lipno: 530 012 828
- Golub-Dobrzyń: 570 508 848
Zapisy przyjmujemy też przez MyDr. Płatność gotówką lub kartą.
Przeczytaj również: